Ta Ở Cổ Đại Mở Lò Luyện Thi - Chương 10: Canh Bạc Trường Thi

CHƯƠNG 10: CANH BẠC TRƯỜNG THI

Hồi chiêng đầu tiên vang lên từ gác chuông Đại Giảng Đường.

Keng! Keng! Keng!

Hơn một trăm môn sinh Thanh Vân Học Phủ lần lượt tiến vào trường thi. Không khí nghiêm trang, mùi mực tàu phảng phất trong gió lạnh. Ai nấy đều mang vẻ mặt như thể chỉ cần bước hụt một bước, công danh mười năm sẽ tan thành mây khói.

Đám học trò lớp Giáp Nhất và Giáp Nhị vẫn ung dung như thường lệ. Áo gấm phất phơ, ngọc bội leng keng, quạt giấy phe phẩy. Nhìn phong thái ấy, người không biết còn tưởng bọn họ đến đây dự yến tiệc chứ không phải khảo hạch.

Một môn sinh đi ngang qua, liếc tôi rồi cười khẽ:

“Nghe nói Lâm T/ử Hạo được đặc cách tuyển vào học phủ vì học lực xuất sắc. Không biết hôm nay có thể giữ được danh tiếng ấy không.”

Mấy người bên cạnh bật cười khe khẽ.

Tôi cúi đầu chỉnh lại tay áo, mặc kệ bọn họ.

Lâm T/ử Hạo quả thực là người có tài. Nếu không, một tú tài nghèo như anh ấy cũng chẳng có cơ hội bước chân vào Thanh Vân Học Phủ.

Vấn đề là người có tài thường được kỳ vọng sẽ tiếp tục thể hiện tài năng.

Còn tôi chỉ muốn sống yên ổn, kiếm chút tiền, tìm hiểu cái c/h/ế/t của anh trai, tiện thể đừng để ai phát hiện người đang ngồi đây đã đổi linh hồn.

Ba việc ấy, việc nào cũng khó hơn thi cử.

Tôi nhìn cánh cửa buồng thi đang mở, âm thầm cầu nguyện.

Đề đừng quá dễ, kẻo tôi sơ ý làm bài quá tốt.

Cũng đừng quá khó, kẻo tôi giữ được thân phận mà mất luôn suất học.

Đúng là làm người khó. Làm người giả còn khó gấp đôi.

“Vào buồng thi! Khóa then!”

Tiếng quan giám thị vang lên, cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi.

Mỗi môn sinh được sắp xếp trong một gian nhỏ ngăn cách bằng vách gỗ. Trước mặt là bàn thi, giấy mộc, nghiên mực và một tương lai chưa biết sẽ đi về đâu.

Trên bục cao, Viện trưởng ngồi ngay ngắn. Hai bên là hội đồng phu t/ử, người nào người nấy nghiêm nghị như tượng đá.

Phu t/ử Trương bước ra, trên tay cầm phong bì giấy da trâu được niêm phong bằng ba dải sáp đỏ.

“Đề thi khảo sát tháng!”

Ông rạch niêm phong, lấy tờ đề ra rồi đọc lớn:

“Biên trấn thiếu muối, phú thương tích trữ ép giá, sĩ tốt thiếu muối sinh bệnh, dân nghèo lầm than. Trong thời hạn một tháng, với ngân sách không quá ba ngàn lượng bạc trích từ công quỹ, hãy lập kế sách bình ổn giá muối và cứu nguy quân lương!”

Cả sảnh đường im phăng phắc.

Tôi nhìn đề bài, chớp mắt hai lần.

Ồ.

Không hỏi nhân nghĩa lễ trí tín, không yêu cầu trích dẫn kinh thư, cũng chẳng bắt viết bài văn ca tụng công đức triều đình.

Phu t/ử Trương hôm nay không muốn nghe chúng tôi nói đạo lý.

Ông muốn biết nếu giao ba ngàn lượng bạc vào tay chúng tôi, chúng tôi sẽ làm nó sinh ra muối hay khiến nó biến mất không dấu vết.

Một tiếng cạch vang lên từ buồng thi phía trước.

Có người đ/á/n/h rơi quản b/út.

Tôi nghiêng mắt nhìn qua khe vách, vừa vặn thấy một vị công t/ử áo gấm đang nhìn đề thi bằng vẻ mặt thất thần.

Vị huynh đài, bình tĩnh.

Mới chỉ là ba ngàn lượng bạc thôi.

Chưa phải ba ngàn lượng bạc của nhà ngươi.

Ở buồng bên cạnh, Thẩm Trình cũng chẳng khá hơn. Hắn cầm b/út hồi lâu, mồ hôi lấm tấm trên trán, cuối cùng hạ b/út viết:

Thánh nhân lấy đức cảm hóa lòng tham, lấy lễ nghĩa giáo hóa thương nhân...

Tôi suýt c/ắ/n phải đầu lưỡi.

Thẩm công t/ử à, thương nhân nhà ngươi mà nghe được câu này, e rằng sẽ lập tức đóng cửa hiệu, treo bảng chuyển sang làm thánh nhân mất.

Tôi gõ nhẹ ba tiếng lên mép bàn.

Cạch. Cạch. Cạch.

Ám hiệu đã thống nhất từ trước.

Bỏ văn mẫu. Dùng cái đầu.

Thẩm Trình khựng lại.

Hắn liếc qua khe vách, bắt gặp tôi đang bình thản mài mực. Tôi không nhìn hắn, chỉ chậm rãi xoay thỏi mực trong nghiên.

Một lát sau, tiếng giấy bị vò vang lên khe khẽ.

Hắn bỏ đoạn mở đầu, bắt đầu tự hỏi: Muối đang nằm ở đâu? Vì sao giá tăng? Ba ngàn lượng dùng vào việc gì? Làm thế nào để thương nhân chịu giao muối mà không khiến công quỹ cạn sạch?

Tôi hài lòng thu tay về.

Không uổng công mấy hôm trước bắt hắn tính đi tính lại tiền vận chuyển đến mức hắn nhìn thấy bàn tính cũng muốn bỏ nhà đi tu.

Cách đó không xa, Tiền Vạn Kim cũng bắt đầu viết.

Nhà hắn làm ăn buôn bán. Tuy chưa chắc hiểu hết chuyện biên chính, nhưng ít nhất cũng biết hàng hóa không tự nhiên mọc ra trong kho, tiền bạc càng không tự nhiên sinh sôi trên đường vận chuyển.

Hắn nhanh ch/óng liệt kê các khoản cần kiểm tra: lượng muối tồn kho, chi phí vận chuyển, hao hụt, giá bán và lợi nhuận của thương nhân.

Tốt.

Ít nhất trong số những người ngồi đây, vẫn còn người biết rằng muốn giải quyết chuyện buôn bán thì phải nhìn vào hàng hóa và tiền bạc, chứ không thể chỉ nhìn vào phẩm hạnh của người bán.

Còn Chu T/ử An...

Tôi lặng lẽ liếc qua khe vách.

Cậu chàng đang nhìn chằm chằm vào con số ba ngàn lượng bạc, vẻ mặt đau khổ như vừa phát hiện tổ tiên mình để lại một khoản nợ khổng lồ.

Tôi bỗng thấy hơi áy náy.

Tôi đã dạy cậu cách phân tích vấn đề, cách chia nhỏ câu hỏi, cách lập luận theo nguyên nhân và kết quả. Nhưng kiến thức thực tế không thể mọc ra từ không khí.

Một người chưa từng tiếp xúc với chuyện buôn bán, vận chuyển hay giá cả, dù có bộ khung tốt đến đâu cũng khó viết ra một kế sách hoàn chỉnh.

Thôi vậy.

Có những chuyện phải tự mình trải qua mới hiểu được.

Chẳng hạn, không có tiền mua muối thì ăn nhạt; không có kinh nghiệm làm ăn thì bài thi cũng nhạt nốt.

Tôi quay lại tờ giấy của mình.

Đề bài thoạt nhìn đơn giản, nhưng có một điểm cần đặc biệt cẩn thận: chưa ai xác định được lượng muối thực tế đang bị tích trữ là bao nhiêu.

Nếu vội vàng lấy ngân sách mua muối, ép thương nhân giảm giá hoặc hứa hẹn quyền lợi để đổi lấy hàng hóa mà không kiểm kê trước, triều đình rất có thể sẽ tiêu tiền vào một kho hàng chỉ tồn tại trên sổ sách.

Ba ngàn lượng bạc không phải lá cây ngoài sân, càng không phải tiền riêng của tôi.

Dù sao thì tôi cũng chưa giàu đến mức có thể thản nhiên nhìn ba ngàn lượng bạc biến mất rồi nói một câu: “Đó là học phí của kinh nghiệm.”

Tôi bắt đầu viết.

Trước tiên, kiểm kê lượng muối tồn kho tại các kho lớn, đối chiếu sổ sách với hàng hóa thực tế, đồng thời điều tra tình trạng vận chuyển và những dấu hiệu đầu cơ.

Tiếp theo, căn cứ vào lượng muối còn có thể sử dụng để xác định mức thiếu hụt thực tế. Nếu nguồn cung bị giữ lại, cần có biện pháp buộc thương nhân đưa hàng ra thị trường; nếu vận chuyển bị gián đoạn, phải khôi phục tuyến đường và giảm những khoản phí bất hợp lý.

Cuối cùng, chia ngân sách thành các khoản có mục đích rõ ràng: kiểm kê, vận chuyển khẩn cấp và mua bổ sung lượng muối còn thiếu. Mỗi khoản đều phải có chứng từ, người chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Tôi dừng b/út, đọc lại một lượt.

Không quá phô trương. Không đao to b/úa lớn. Cũng không cần viết ra một kế sách có thể khiến cả triều đình vỗ tay đứng dậy.

Tôi chỉ cần chứng minh rằng mình hiểu vấn đề, biết cách giải quyết và không có ý định đem công quỹ đi đốt pháo hoa.

Quan trọng nhất, kế sách phải có đường lui.

Nếu kiểm kê cho thấy kho muối vẫn còn đủ hàng, có thể tập trung giải quyết khâu lưu thông. Nếu phát hiện hàng hóa đã bị tuồn đi nơi khác, phải điều tra trách nhiệm và điều chỉnh phương án cung ứng.

Một kế sách tốt không phải là đoán trúng mọi chuyện từ đầu.

Mà là biết phải làm gì khi thực tế không giống như mình đoán.

Tôi gật gù, tự khen mình một câu.

Mộc Miên, cô gái từng sống qua vô số kỳ thi, cuối cùng cũng tìm thấy một môi trường mà kỹ năng sinh tồn của mình có thể phát huy tác dụng.

Dĩ nhiên, tôi không viết hết mọi thứ mình nghĩ ra.

Một là thời gian có hạn. Hai là đề thi không yêu cầu tôi viết thành một bộ luật hoàn chỉnh. Ba là tôi vẫn phải giữ hình tượng Lâm T/ử Hạo — một tú tài có đầu óc, chứ không phải một vị đại thần vừa cải trang đến trường thi để kiểm tra năng lực đồng nghiệp.

Tôi chủ động bỏ bớt vài đề xuất quá chi tiết, giữ lại phần lập luận chính, các bước triển khai và cách kiểm soát ngân sách.

Làm người phải biết co biết duỗi.

Làm bài thi cũng vậy.

Đang viết, tôi bỗng nghe thấy tiếng thở dài từ buồng thi phía trước.

Một môn sinh lẩm bẩm rất nhỏ:

“Ba ngàn lượng... ba ngàn lượng...”

Tôi suýt bật cười.

Huynh đài, nếu cứ gọi tên tiền bạc như thế, nó cũng không tự chạy vào túi ngươi đâu.

Ở phía bên kia, Thẩm Trình đã viết đến trang thứ ba. Hắn c/ắ/n b/út, nhíu mày, thỉnh thoảng lại gạch một dòng rồi viết lại. Xem ra cuối cùng hắn cũng hiểu tiền đặt cọc không phải thần chú, cứ viết vào là thương nhân lập tức ngoan ngoãn giao hàng.

Tiền Vạn Kim thì đang tính toán chi phí vận chuyển, miệng lẩm bẩm những con số nghe chẳng khác gì đang đếm gia sản.

Còn Chu T/ử An vẫn vật lộn với bài làm.

Tôi thầm cầu nguyện cậu ít nhất cũng nhớ viết rõ nguyên nhân, biện pháp và kết quả dự kiến. Nếu không, bài thi này sẽ trở thành một tác phẩm văn chương có tên Nỗi Đau Của Ba Ngàn Lượng Bạc.

Ở dãy bàn phía trước, Lục Hành Chi đã đặt b/út xuống.

Hắn ngồi dựa vào vách gỗ, vẻ mặt bình thản đến khó chịu. Người khác đang vật lộn với đề thi, còn hắn trông như chỉ vừa hoàn thành một việc vặt trước bữa trưa.

Tôi không nhìn thêm.

Người như Lục Hành Chi, tốt nhất đừng quan tâm quá nhiều. Hắn có thể là người làm bài nhanh, cũng có thể đơn giản là kẻ đã quyết định xong từ lâu.

Dù thế nào, chuyện đó cũng chẳng giúp bài của tôi viết thêm được một chữ.

Tôi dành thời gian còn lại kiểm tra các khoản ngân sách, sửa hai chỗ lập luận chưa c/h/ặ/t chẽ, rồi đặt b/út xuống khi nén hương gần tàn.

Không cần cố viết thêm cho đầy giấy.

Một ý đúng đáng giá hơn ba dòng chữ đẹp nhưng vô dụng.

Keng! Keng! Keng!

“Đã hết giờ! Đồng loạt buông b/út, nộp quyển!”

Tiếng giám thị vang lên. Các môn sinh lần lượt giao bài.

Tôi nhìn tờ giấy thi được cuộn lại, trong lòng nhẹ nhõm hơn đôi chút.

Tôi không biết bài làm của mình có đủ tốt hay không. Nhưng ít nhất, tôi đã giải quyết đề bài theo cách của một người thực sự muốn vấn đề được xử lý, chứ không phải một kẻ chỉ muốn viết sao cho phu t/ử vui lòng.

Bên cạnh, Thẩm Trình bước ra khỏi buồng thi với vẻ mặt vừa sống sót qua một trận chiến.

“Lâm huynh,” hắn thì thào, “ta vừa nhận ra một chuyện.”

“Chuyện gì?”

“Thì ra ba ngàn lượng bạc không đủ để giải quyết mọi vấn đề.”

Tôi nhìn hắn bằng ánh mắt cảm thông.

“Chúc mừng. Ngươi vừa bước được bước đầu tiên trên con đường trưởng thành.”

Hắn ngẩn ra một lát, rồi gật đầu nghiêm túc như thể vừa nghe được lời vàng ngọc.

Tiền Vạn Kim chen vào, mặt mày phấn chấn:

“Ta đã tính cả chi phí vận chuyển lẫn hao hụt! Lần này chắc chắn không sai!”

Tôi vỗ vai hắn.

“Rất tốt. Chỉ mong phu t/ử cũng nghĩ thế.”

Nụ cười của Tiền Vạn Kim cứng lại.

Còn Chu T/ử An chậm rãi bước ra sau cùng, ôm quyển sách trước n/g/ự/c, trông như vừa bị đề thi hút mất nửa linh hồn.

Tôi không hỏi cậu làm được bao nhiêu. Có những câu hỏi không cần thiết phải hỏi ngay khi người ta vừa trải qua một t/a/i n/ạ/n tinh thần.

Ngoài sân, gió đông thổi qua hàng cây trụi lá. Các môn sinh tụm năm tụm ba bàn luận về đề thi, người thì than khó, kẻ thì tự tin mình đã nắm chắc phần thắng.

Tôi kéo cao cổ áo, lặng lẽ hòa vào đám đông.

Kết quả còn chưa có, mọi lời khẳng định lúc này đều chẳng khác nào mở tiệc trước khi biết mình có đỗ hay không.

Tôi chỉ hy vọng bài thi lần này đủ giúp tôi giữ vững vị trí, không khiến ai nghi ngờ thân phận, cũng không làm hỏng danh tiếng của lò luyện thi vừa mới có chút khởi sắc.

Dù sao, mục tiêu lớn nhất của tôi ở Thanh Vân Học Phủ vẫn là kiếm tiền, giữ mạng và tìm hiểu cái c/h/ế/t bí ẩn của anh trai.

Đứng đầu bảng vàng nghe thì rất oai.

Nhưng nếu vì đứng đầu mà bị người ta lôi ra soi từ đầu đến chân, tôi thà đứng ở giữa bảng, yên ổn nhận cơm ăn rồi về ngủ một giấc.

Làm người, có chí tiến thủ là tốt. Nhưng biết giữ mạng mới có tương lai.